Pytania i odpowiedzi

1. Co wyróżnia olej rzepakowy spośród innych tłuszczów?
W porównaniu z innymi olejami olej rzepakowy ma jeden z najniższych poziomów kwasów tłuszczowych nasyconych (zaledwie 7%), które są niekorzystne dla naszego organizmu, za to wysoki poziom kwasów jednonienasyconych oraz jedną z najwyższych wśród olejów zawartość pożądanego kwasu omega-3 (kwas alfa-linolenowy). Jednak jednym z najsilniejszych atutów oleju rzepakowego jest optymalny stosunek kwasów linolowego, prekursora kwasów omega-6, do alfa-linolenowego, prekursora kwasów omega-3 (2:1). Olej rzepakowy zawiera także stosunkowo wysoki poziom witaminy E, K i karotenoidów, prekursorów witaminy A. Jest on także bogatym źródłem steroli roślinnych pomagających utrzymać prawidłowy poziom cholesterolu we krwi. Zawiera polifenole, które charakteryzują się silnymi właściwościami przeciwutleniającymi.

2. Jakie witaminy zawiera olej rzepakowy?
Olej rzepakowy zawiera stosunkowo wysoki poziom witaminy E, „witaminy młodości” o silnym działaniu antyoksydacyjnym; witaminy K o znanej funkcji w krzepnięciu krwi i metabolizmie kości oraz prowitaminy A, która bierze udział w procesie widzenia, wpływa na stan błon śluzowych i skóry.

3. Dlaczego warto używać oleju rzepakowego?
Olej rzepakowy zawiera optymalną proporcję kwasów omega-6 i omega-3 (2:1) oraz najniższy poziom kwasów nasyconych spośród innych tłuszczów. Dzięki temu pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu cholesterolu, a więc zmniejszeniu ryzyka zawałów serca i wylewów, które są przyczyną połowy zgonów w Polsce. Pozwala także zmniejszyć ryzyko zachorowania na choroby nowotworowe i cukrzycę typu II.
Olej rzepakowy jako bogate źródło kwasu omega-3 wspiera także funkcjonowanie i rozwój mózgu. Nasza dieta powinna być bogata w kwasy omega-3, szczególnie w okresie intensywnego rozwoju mózgu. Z tego powodu szczególnie w ciąży oraz w diecie małych dzieci należy zadbać o obecność kwasów omega-3, np. używając oleju rzepakowego.

4. Dlaczego tak ważna jest proporcja pomiędzy kwasami omega-6 i omega-3?
Z kwasów omega-6 i omega-3 powstają eikozanoidy – cząsteczki regulujące wiele procesów w organizmie – o przeciwnych właściwościach. Dla utrzymania zrównoważonej regulacji tych procesów konieczne jest zachowanie odpowiednich proporcji w spożyciu kwasów omega-6 i omega-3. Jak wykazały liczne badania nad rolą żywienia w profilaktyce chorób układu krążenia i nowotworów, stosunek ten nie powinien być większy niż 4:1, a często najlepsze efekty osiąga się, kiedy wynosi około 2:1. Taką wartość wśród omawianych olejów posiada tylko olej rzepakowy Optymalna proporcja kwasów omega-6 do omega-3 pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu cholesterolu, a więc zmniejszeniu ryzyka zawałów serca i wylewów, które są przyczyną połowy zgonów w Polsce. Pozwala także zmniejszyć ryzyko zachorowania na choroby nowotworowe i cukrzycę typu II.

5. Ile oleju rzepakowego powinno się jeść?
Już 20 g oleju rzepakowego, czyli niespełna dwie łyżki stołowe, dostarcza zalecaną dzienną dawkę kwasu alfa-linolenowego, z którego powstają kwasy omega-3. Wpływają one na prawidłowe funkcjonowanie i rozwój naszego mózgu. Zgodnie z informacjami amerykańskiej FDA spożycie dwóch łyżek stołowych oleju rzepakowego dziennie może także zmniejszać ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Warto stosować więc olej rzepakowy do sosów i sałat, pieczenia i do smażenia, zastępując olejem rzepakowym inne tłuszcze.

6. Ile cholesterolu zawiera olej rzepakowy?
Olej rzepakowy, podobnie jak inne oleje roślinne, zawiera śladowe ilości cholesterolu, ok. 1 mg w 100 g.

7. Jakie spośród dostępnych obecnie olejów na rynku to oleje rzepakowe?
Oleje rzepakowe dostępne powszechnie w Polsce to m.in. Kujawski, Floriol, Brolio, Olek, Oleo, Bartek.

8. Co to jest rzepak?
Rzepak to jednoroczna roślina o żółtych kwiatkach, które zawierają nasiona rzepaku. Rośnie w strefie klimatu umiarkowanego (np. w Polsce). Polska, po Niemczech i Francji, jest największym producentem rzepaku w Unii Europejskiej. Rzepak kwitnie latem, stąd charakterystyczne żółte łąki w polskim krajobrazie. Nasiona tych pięknych kwiatów zawierają przynajmniej 40% oleju. To właśnie z nich tłoczony jest olej rzepakowy. Do wyprodukowania 1 litra oleju potrzeba ok. 3 kg nasion rzepaku.

9. Kto używa oleju rzepakowego?
Tak naprawdę my wszyscy. Jest on popularnym składnikiem wielu produktów spożywczych.

10. Jak jest produkowany olej rzepakowy?
Olej rzepakowy jest tłoczony z nasion rzepaku. Na polskim rynku dostępne są oleje tłoczone na zimno i ciepło. Tłoczenie na zimno polega na mechanicznym wyciskaniu oleju z nasion. Przy tłoczeniu na ciepło nasiona są dodatkowo podgrzewane, by tłoczenie było jeszcze bardziej efektywne. Następnie oleje te zostają poddane rafinacji, czyli oczyszczaniu, aby usunąć wszystkie składniki wpływające negatywnie na trwałość, funkcjonalność czy smak oleju, ale jednocześnie zachowując wszystkie pożądane elementy jak NNKT czy witamina E.
Oleje tłoczone na zimno nie są poddawane rafinacji, proces ten wymaga bowiem wyższych temperatur. Oznacza to, że mogą zawierać zanieczyszczenia, niekiedy bardzo niebezpieczne dla naszego organizmu np. benzo(a)piren. Podczas tłoczenia na zimno do oleju przechodzi także mało cennych substancji towarzyszących np. witamin. Oleje roślinne tłoczone na zimno ulegają niekorzystnym procesom nawet podczas krótkotrwałego smażenia, z tego względu są zalecane do spożywania wyłącznie na zimno.

11. Jaki olej jest najlepszy dla małych dzieci. Od jakiego wieku można podawać dzieciom olej rzepakowy?
Olej rzepakowy to bogate źródło kwasu alfa-linolenowego, z którego powstają w organizmie kwasy omega-3, wspierające funkcjonowanie i rozwój mózgu. Badania wykazały, że dostarczanie kwasów omega-3 w tym okresie ma największe znaczenie, a niedobory powodują skutki nie do odrobienia. Dlatego szczególnie istotne jest spożywanie tłuszczów bogatych w kwasy omega-3 przez kobiety w ciąży oraz dzieci do drugiego roku życia.
Zasady żywienia niemowląt opracowane przez Centrum Zdrowia Dziecka oraz Instytut Matki i Dziecka pozwalają na wprowadzenie oleju rzepakowego do żywienia niemowląt już w momencie wprowadzenia pierwszych pokarmów poza mlekiem matki, czyli w wieku sześciu miesięcy.

12. Dlaczego kobiety w ciąży powinny jeść olej rzepakowy?
O poziom DHA w mózgu warto dbać całe życie, ale dwa okresy w życiu człowieka wymagają szczególnej troski o zapewnienie odpowiedniego poziomu DHA w mózgu. Pierwszy to okres intensywnego rozwoju mózgu, który u ludzi trwa od trzeciego trymestru ciąży do 18. miesiąca po urodzeniu. Badania na zwierzętach wykazały, że dostarczanie kwasów omega-3 w tym okresie ma największe znaczenie, a niedobory powodują skutki nie do odrobienia. Dlatego szczególnie istotne jest spożywanie tłuszczów bogatych w kwasy omega-3 przez kobiety w ciąży oraz dzieci do drugiego roku życia.

13. Jaki olej jest najlepszy do smażenia?
Dla zmniejszenia ryzyka chorób warto ograniczyć smażenie podczas przygotowywania potraw. Jeśli już się na nie decydujemy, smażmy krótko i wybierzmy uważnie tłuszcz do smażenia. Do smażenia powinny być stosowane oleje o wysokim poziomie kwasów tłuszczowych jednonienasyconych, które zachowują stabilność w wysokich temperaturach i wysoką temperaturą dymienia. Te parametry spełnia olej rzepakowy, który szczególnie nadaje się do smażenia, bardziej niż olej słonecznikowy czy winogronowy. Ważne jest też, by do smażenia wybierać tłuszcze roślinne z tłoczenia na ciepło. Oleje roślinne tłoczone na zimno ulegają niekorzystnym procesom nawet podczas krótkotrwałego smażenia.

14. Które tłuszcze są lepsze – zwierzęce czy roślinne?
Z żywieniowego punktu widzenia tłuszcze roślinne są bardziej wartościowe od tłuszczów zwierzęcych. Zawierają one lepsze proporcje różnych grup kwasów tłuszczowych, znacznie niższy poziom kwasów nasyconych i śladową zawartość cholesterolu.